Orðaheimurinn á Íslandi

 

 

Fjöltyngd máltaka á Íslandi 

Breytingar á menningarlegu og mállegu umhverfi á Íslandi hafa verið miklar á síðastliðnum tuttugu árum. Innflytjendum á Íslandi hefur fjölgað ört á þessum tíma. Hugtakið innflytjendur vísar til þeirra einstaklinga sem fæddir eru erlendis og eiga báða foreldra fædda erlendis. Hlutfall íbúa á Íslandi, sem fæddir eru erlendis, hefur aukist úr 3% árið 2000 í 18% árið 2023 (Hagstofa Íslands, 2024c,d). Árið 2023 áttu 17% barna í íslenskum leikskólum að minnsta kosti eitt foreldri sem talaði annað tungumál en íslensku heima, þar af voru algengustu tungumálin pólska (5%), enska (2%) og arabíska (0,8%) (Hagstofa Íslands, 2024a). Margsinnis hefur verið sýnt fram á að fjöltyngd börn standa höllum fæti í íslensku skólakerfi þegar litið er til málþroska og námsárangurs. Sem dæmi má nefna að 45,8% barna sem eru innflytjendur á Íslandi flosnuðu upp úr námi í framhaldsskóla samkvæmt gögnum frá árinu 2018 (Hagstofa Íslands, 2024b). Fleiri framhaldsskólanemendur sem eiga foreldra sem fæddir eru erlendis hætta námi en nemendur sem eiga foreldra sem fæddir eru á Íslandi (Hagstofa Íslands, 2024b). Ýmis atriði hafa áhrif á það hvernig fjöltyngdum einstaklingum vegnar í námi en ljóst er að margir þeirra eiga erfitt með að ná upp þeirri tungumálafærni sem er nauðsynleg til að geta tileinkað sér nám á íslensku.

 

Á fyrstu árum lífsins eru fjöltyngd börn lengur að tileinka sér sömu færni í tveimur tungumálum en eintyngdir jafnaldrar þeirra eru að tileinka sér í aðeins einu tungumáli. Þetta skýrist að miklu leyti af því að sá tími sem fjöltyngd börn fá í málumhverfi hvers tungumáls fyrir sig skiptist á milli tungumála. Þar af leiðandi fá þau minna máláreiti í hverju tungumáli og um leið færri tækifæri til að læra og öðlast færni í báðum eða öllum tungumálunum. Fjöltyngd börn ættu að geta staðið jafnfætis eintyngdum jafnöldrum ef gætt er að magni og gæðum máláreitis í hverju tungumáli fyrir sig (Bialystok og Craik, 2010). Vísbendingar eru hins vegar um að þetta sé ekki raunin hjá fjöltyngdum börnum á Íslandi. Fjöldi rannsókna á íslenskukunnáttu barna og unglinga sem tala annað tungumál en íslensku heima fyrir benda til áberandi munar milli íslenskukunnáttu fjöltyngdra barna og eintyngdra íslenskra jafnaldra (sjá Hjördís Hafsteinsdóttir o.fl., 2022; Sigríður Ólafsdóttir o.fl., 2016; Sigríður Ólafsdóttir og Hrafnhildur Ragnarsdóttir, 2010, Thordardottir, 2020, 2021, Thordardottir og Juliusdóttir, 2013). Að auki er hugsanlegt að gríðarlega langir biðlistar eftir þjónustu talmeinafræðinga hérlendis gætu að einhverju leyti stafað af því að fjöltyngdum börnum (sem eiga í erfiðleikum með að tileinka sér íslensku en eru ekki endilega með málþroskaröskun) er ranglega vísað til talmeinafræðings. 

 

A World of Words

Með þessar áskoranir í huga, ásamt þeirri staðreynd að flest börn á Íslandi verja meirihluta af vökutíma sínum í leikskóla, er mikilvægt að leikskólar hafi aðgang að gagnreyndum, réttmætum og áreiðanlegum verkfærum til að styðja við íslenskutileinkun fjöltyngdra barna. Aftur á móti er ekki til nein íhlutun sem mætir þessum kröfum og er á sama tíma viðeigandi fyrir menningu, mál og umhverfi íslenskra leikskólabarna og leikskólakennara. Í leit að lausn við þessum vanda var litið til yfirlitsgreinar Crowe o.fl. (2021) um gagnreyndar meðferðarleiðir til að styrkja málfærni fjöltyngdra barna. Sú íhlutun sem þótti mest viðeigandi að kanna frekar hérlendis var World of Words, eða WOW, en meðferðarleiðin er þróuð af Susan Neuman í Bandaríkjunum (WOW, 2024). WOW var upphaflega notað í Head Start leikskólum í Bandaríkjunum. Markmið WOW er að styðja við enskutileinkun barna sem skortir viðunandi máláreiti og talið er að hafi seinkaðan málþroska vegna bágrar félagslegrar stöðu. Með WOW er einblínt á að efla málþroska 4-7 ára barna, auka orðaforða þeirra og að þau öðlist hæfni til að skilja og setja „stærri hugmyndir“ í samhengi ásamt því að þekking á vísindalegum hugtökum er efld í samræmi við fyrirfram skilgreinda þemavinnu. WOW meðferðaefnið hefur verið ítarlega metið með vönduðum rannsóknum og hefur verið skipað í flokk áreiðanlegra gagnreyndra aðferða hjá What Works Clearinghouse (2023). Auk þess hefur verið sýnt fram á að WOW sé árangursríkt fyrir fjöltyngd börn sem eru að tileinka sér ensku og búa við fátækt í Bandaríkjunum (Neuman og Kaefer, 2018).

Sá hluti WOW sem ætlaður er fjögurra ára börnum byggir upphaflega á sjö þemum eða lotum: sjávardýr, gæludýr, plöntur, hreyfing, hollur matur, mannslíkaminn og villt dýr. Áætlað er að unnið sé með hvert þema í tvær vikur og fá börnin sex málörvunarstundir á því tímabili. Hver málörvunarstund er 10 til 15 mínútur að lengd og hefur að geyma þrjá hluta: (a) ræðum saman, þar sem kennarinn kynnir bókina, viðfangsefni og orðaforðann í málörvunarstundinni, (b) lesum saman, þar sem kennarinn les ákveðna bók fyrir barnahópinn og spyr börnin spurninga, og (c) rifjum upp saman, þar sem leikskólakennarinn notar fyrirfram ákveðna bók, orðaforða og aðalatriði úr tiltekinni lotu og tengir við flokkun, merkingarfræðileg hugtök og vísindaleg hugtök. Þau orð sem valin eru í hverri lotu (lykilatriðin) eru flokkuð merkingarlega með ákveðin vísindaleg hugtök í huga. Á þennan hátt er hægt að dýpka skilning á tengslum á milli hugtaka og orða. Með stigskiptingu orðaforðans í huga er hægt að skapa mikilvægt þekkingarnet í kringum nýju orðin (Neuman, 2017). Fimm textar eru notaðir í hverju þema og er áhersla lögð á rökrétta uppröðun efnisins, frá einföldum til flóknari texta, til að styðja sem best við börnin. Fyrstu textarnir í hverju þema eru svokallaðir fyrirsjáanlegir textar, einfaldir textar sem innihalda rím eða endurtekningu til að kveikja áhuga barnanna og til að kynna viðfangsefnið fyrir þeim. Næst koma frásagnartextar, ögn flóknari textagerð, yfirleitt sögubækur sem hafa að geyma texta þar sem staðreyndum er komið á framfæri í gegnum frásögn. Að lokum kynnast börnin þyngstu textagerðinni, upplýsingatexta. Slíkir textar innihalda töluvert magn upplýsinga og krefjast þess að börnin hafi tileinkað sér skilning á þeim orðum og hugtökum sem koma fyrir í bókunum. Hugmyndin er sú að börn eiga auðveldara með að skilja upplýsingatextana þar sem þau hafa þegar kynnst efninu fyrir tilstuðlan hinna tveggja textagerðanna sem á undan koma. Með því að öðlast grunnskilning á orðum sem eru notuð á mismunandi stigum í textunum ná börnin smám saman dýpri skilningi á tengingu á milli orða og hugtaka í þeim bókum sem valdar hafa verið. Upphaflega var lagt upp með að við notkun WOW meðferðarefnisins væri farið eftir ítarlegri forskrift sem kennarar fylgdu nákvæmlega og að hver málörvunarstund hefði ákveðið handrit sem fylgja átti eftir. Talið var að með skýru handriti væri hægt að minnka álag á kennara þar sem undirbúningur væri minni, auk þess sem það myndi auka líkur á að íhlutun væri framkvæmd nákvæmlega eins og lagt var upp með. Hins vegar kom í ljós að lausleg forskriftarnálgun (e. soft-script approach) mældist ekki síður árangursrík en í henni felst að lauslega er farið eftir fyrirfram skrifuðu handriti. Kennarar hafa þannig ákveðinn sveigjanleika til að laga framkvæmd málörvunarstunda eftir sínum þörfum svo fremi sem þeir halda sig við kjarnatriði WOW (Neuman o.fl., 2021). 

World of Words verður Orðaheimurinn

Sú útgáfa WOW sem þýdd hefur verið á íslensku og aðlöguð að íslenskri leikskólamenningu nefnist Orðaheimurinn. Þrjú viðfangsefni úr WOW voru þýdd, staðfærð og forrannsökuð (með fýsileikarannsókn) til notkunar með fjöltyngdum börnum í íslenskum leikskólum. Lesa má um fýsileikarannsóknina í meistaraprófsritgerðum Sædísar Dúadóttur Landmark (2022) og Svövu Heiðarsdóttur (2022). Eftir að rannsókninni lauk þróuðu Sædís og Svava efnivið fyrir þrjú viðfangsefni eða lotur til viðbótar. 

Aðlögun efniviðar: Eftir að upplýsingabók WOW, „White paper“ (Neuman, 2017), hafði verið þýdd og staðfærð varð til Grunnbók: kynning og leiðbeiningar, sem er 22 blaðsíðna rit. Einnig var útbúið aðgengilegra skjal, samantekt fyrir kennara með helstu atriðum í þriggja blaðsíðna hefti. Velja þurfti bækur sem innihéldu viðeigandi orðaforða og rétta textagerð fyrir hvert viðfangsefni. Þetta reyndist áskorun þar sem mun færri barnabækur eru í boði á íslensku samanborið við ensku. Dæmi um texta og textagerðir sem voru valdir á íslensku eru: Ég vil fisk! (Áslaug Jónsdóttir, 2007) sem er fyrirsjáanlegur texti fyrir viðfangsefnið um mat; Freyja og Fróði í sundi (Kristjana Friðbjörnsdóttir og Bergrún Íris Sævarsdóttir, 2015) sem er frásagnartexti fyrir viðfangsefnið sem tekur fyrir þemað hreyfingu; og Upp í sveit (Halldór Á. Elvarsson, 2010) sem er upplýsingatexti fyrir viðfangsefnið um íslensku húsdýrin. Orðaheimurinn er aðeins með sex viðfangsefni eða lotur en ekki sjö eins og í WOW en ekki fannst hentugur texti á íslensku fyrir viðfangsefnið um plöntur og þeirri lotu því sleppt að sinni. Viðfangsefnið gæludýr í WOW var breytt í íslensku húsdýrin þar sem það þótti henta betur í íslensku samhengi auk þess sem hægt var að finna fleiri hentug markorð sem nýtast í daglegu lífi á Íslandi. Efni og spilum fyrir bingó og orðaforða var bætt við ásamt lista af hugmyndum að leikjum og lögum sem tengjast hverju viðfangsefni fyrir sig. 

Aðlögun á kennsluháttum: Í málörvunartímum WOW er miðað við 20-30 börn í kennslustund. Þetta þótti ekki henta í íslenskum leikskólum og því ákveðið að hafa hópana mun smærri, eða 6-8 börn. Hverju barni var þannig gert kleift að vera virkari þátttakandi í málörvunarstundunum. Fjöldi málörvunarstunda fyrir hverja lotu var síðan aukinn úr sex (WOW) í níu (Orðaheimurinn). Í WOW er hver bók í lotu lesin einu sinni en tækifæri er til að endurlesa eina af bókunum í síðustu málörvunarstund lotunnar. Í Orðaheiminum var hins vegar mælt með að lesa aftur fjórar bækur til að auka möguleika barnanna til að læra orðaforðann og hugtökin í kunnuglegu samhengi. Lauslega forskriftarnálgunin í málörvunarstundum Orðaheimsins var einfölduð á þann hátt að handritið hefur aðeins að geyma þau kjarnaatriði sem leggja á áherslu á í hverri stund en ekki gerðar strangar kröfur um það hvernig kennararnir eiga að koma þessum atriðum á framfæri. Var þetta gert til að virða þá áherslu sem er lögð á leikmiðaða kennslu fremur en beina kennslu í íslenskum leikskólum. Leikskólakennurum var leiðbeint um að nota svokallaða mótunarnálgun (e. shaping approach) í Orðaheiminum samanborið við nálgun með sýnikennslu (e. modelling approach) sem lögð er áhersla á í WOW.

 

Rannsóknin Orðaheimurinn á Íslandi

Á árunum 2022 til 2024 fór fram klasaslembuð samanburðarrannsókn (e. cluster randomised controlled trial) sem nefnist Orðaheimurinn á Íslandi og var markmiðið að kanna áhrif og árangur af Orðaheiminum í íslenskum leikskólum. Fimmtán leikskólar með hátt hlutfall af fjöltyngdum börnum í Reykjavík og nágrenni tóku þátt í rannsókninni, 207 börn og 87 kennarar. Hver leikskóli gekkst handahófskennt undir eitt af þremur rannsóknarskilyrðum: íhlutun með Orðaheiminum, íhlutun með kennslu í gegnum leik eða enga íhlutun. Eintyngd, íslenskumælandi börn og fjöltyngd börn tóku þátt í rannsókninni. Öll börn voru metin með MELB málþroskaprófi (Þóra Másdóttir o.fl., 2021) og sérhönnuðu orðaforðaprófi fyrir rannsóknina á þremur tímapunktum: fyrir íhlutun, beint í kjölfar íhlutunar og sex mánuðum eftir íhlutun. Spurningalisti, sem var notaður til að lýsa málþroska hvers barns, var einnig fylltur út á hverjum tímapunkti af leikskólakennurunum (sem svöruðu til um íslenskufærni barnsins) og foreldrum (sem svöruðu til um færni í íslensku og öðrum tungumálum). Íhlutunin átti sér stað frá janúar til júní 2023 og var síðustu gögnum aflað í febrúar 2024. Sem stendur er verið að greina gögnin og bráðlega verða birtar niðurstöður um hvaða áhrif Orðaheimurinn hafði á málþroska barnanna í rannsókninni (Crowe, Einarsdóttir, Másdóttir og Karlsson, 2024). Bráðabirgðaniðurstöður úr smærri hlutum rannsóknarinnar eru þegar aðgengilegar en nemar í talmeinafræði skoðuðu afmarkaða hluta rannsóknarinnar í meistaraverkefnum sínum.

• Bryndís Bergþórsdóttir (2024) rannsakaði áhrif 18 vikna íhlutunar í leikskólum þar sem málörvunarefnið Orðaheimurinn hafði verið notað og greindi hluta þeirra gagna sem safnað hafði verið. Árangur 110 eintyngdra og tvítyngdra barna, sem valin höfðu verið skilmerkilega, var borinn saman en börnin höfðu ýmist hlotið íhlutun með Orðaheiminum eða enga íhlutun. Marktækar bætingar mældust á Orðaheimstengdum orðaforða og flokkaþekkingu hjá þeim börnum sem höfðu fengið íhlutun samanborið við börn sem fengu enga íhlutun. Aftur á móti var ekki hægt að sýna fram á marktæka bætingu íhlutunar með Orðaheiminum þegar Orðaheimstengdur hugtakaskilningur átti í hlut eða þegar frammistaða á stöðluðu mati á tungumálafærni var mæld. Árangur eintyngdra, íslenskumælandi barna mældist meiri eftir íhlutun með Orðaheiminum samanborið við fjöltyngda jafnaldra. 
• Björg Einarsdóttir (2024) rannsakaði meðferðarheldni í framkvæmd íhlutunar með Orðaheiminum meðal leikskólakennara. Þessar upplýsingar eru mikilvægar til að skera úr um hvort niðurstöður mælinga á börnunum í rannsókninni megi rekja til íhlutunarinnar eða hvort aðrir þættir gætu hafa haft áhrif á bætingu eða skort á bætingu. Niðurstöður sýndu fram á að flest börn höfðu fengið a.m.k. 80% af þeim málörvunarstundum sem lagt var upp með. Misræmis gætti á milli þess hvernig kennararnir mátu að þeim hefði tekist að koma aðalatriðum til skila í málörvunarstundunum og þess hvernig rannsakendur mátu hvernig tekist hafði til.
• Hanna Einarsdóttir (2024) rannsakaði félagslegt réttmæti (e. social validity) Orðaheimsins með því að taka viðtöl við þá leikskólakennara sem tóku þátt í að innleiða meðferðarleiðina og stjórnendur sömu leikskóla þar sem Orðaheimurinn var innleiddur. Félagslegt réttmæti lýsir því að hve miklu leyti íhlutun er félagslega samþykkt eða metin af notendum meðferðarleiðarinnar og tengist því beint hversu líklegt það er að íhlutunin verði notuð þegar rannsóknarinnar nýtur ekki lengur við. Niðurstöðurnar sýna fram á að kennararnir og stjórnendurnir telja Orðaheiminn vera mikilvægt tól til að efla íslenskufærni og að aðferðir Orðaheimsins teljist viðeigandi og fýsilegar. Þó voru gerðar tillögur að minniháttar breytingum á Orðaheiminum fyrir næstu rannsókn.
• Auður Ragnarsdóttir (2024) kannaði hvort munur væri á lestrarhegðun leikskólakennara sem fengu markvissa þjálfun í samræðulestri og þeim sem fengu ekki sérstaka þjálfun í samræðulestri ásamt því að meta hvort SABR-2.2 (Systematic Assessment of Book Reading 2.2.) matslistinn hentaði  til að meta lestrarhegðun leikskólakennaranna í samræðulestri. Fjörutíu og eitt myndband af 22 kennurum að lesa þrjár frásagnarbækur var metið og voru niðurstöður rannsóknarinnar þær að SABR-2.2 reyndist hafa gott notagildi til að meta gæði samræðulesturs meðal leikskólakennaranna. 

 

Efniviður Orðaheimsins

Hægt er að hlaða niður efnivið Orðaheimsins í gegnum þessa Google möppu eða með QR kóðanum.

Höfundur greinar:

Kate Crowe, aðjúnkt í talmeinafræði, Háskóli Íslands

Íslensk þýðing:

Ingibjörg Rúnarsdóttir, talmeinafræðingur hjá Reykjavíkurborg og á Talsetrinu

Jóhanna Thelma Einarsdóttir, talmeinafræðingur Ph.D., prófessor á Heilbrigðisvísindasviði og Menntavísindasviði, Háskóla Íslands.

Þóra Másdóttir, talmeinafræðingur Ph.D., CCC-SLP, dósent á Heilbrigðisvísindasviði, Háskóla Íslands.

Þakkir

Eftirfarandi aðilar fjármögnuðu þróun og rannsóknir á Orðaheiminum: Menntarannsóknarsjóður, Rannís, Nýsköpunarsjóður Námsmanna, Styrktarsjóður Áslaugar Hafliðadóttur og Þróunarsjóður Námsgagna. Jóhanna T. Einarsdóttir og Þóra Másdóttir voru meðrannsakendur verkefnisins og veittu Susan Neuman, Þorlákur Karlsson og Þóra Sæunn Úlfsdóttir mikilvæg ráð og samstarf. Sá hópur sem sá um að hanna efnivið og framkvæma úttektir og rannsóknir fyrir Orðaheiminn stendur saman af: Ásu Birnu Einarsdóttur, Auði Ragnarsdóttur, Björgu Einarsdóttur, Bryndísi Bergþórsdóttur, Hönnu Einarsdóttur, Iðunni Kristínardóttur, Jane Petru Gunnarsdóttur, Lísu Mikaelu Gunnarsdóttur, Rebekku Rán Magnúsdóttur, Sædísi Dúadóttur Landmark, Svövu Heiðarsdóttur og Ösp Vilberg Baldursdóttur. Kærar þakkir til allra leikskólastjórnenda, kennara, barna og foreldra sem tóku þátt í rannsókninni.

 

Heimildir

Áslaug Jónsdóttir (2007). Ég vil fisk!. Mál og Menning.

Auður Ragnarsdóttir (2024). Preschool teacher shared-reading behaviours: A pilot study of the effect of explicit training in the Orðaheimurinn study [óútgefin MS ritgerð]. Háskóli Íslands. https://hdl.handle.net/1946/48643 

Bialystok, E. og Craik, F. I. M. (2010). Cognitive and linguistic processing in the bilingual mind. Current Directions in Psychological Science 19(1), 19–23. https://doi.org/10.1177/0963721409358571.

Björg Einarsdóttir (2024). Orðaheimurinn: The fidelity of a soft-structured intervention evaluated in Icelandic preschools [óútgefin MS ritgerð]. Háskóli Íslands. https://hdl.handle.net/1946/48629 

Bryndís Bergþórsdóttir (2024). The impact of Orðaheimurinn language intervention on the vocabulary of monolingual and multilingual Icelandic-speaking preschoolers: Findings of a CRCT [óútgefin MS ritgerð]. Háskóli Íslands. https://hdl.handle.net/1946/48623

Crowe, K., Cuervo, S., Guiberson, M. og Washington, K. N. (2021). A systematic review of interventions for multilingual preschoolers with speech and language difficulties. Journal of Speech, Language and Hearing Research, 64(11), 4413-4438. https://doi.org/10.1044/2021_JSLHR-21-00073 

Crowe, K., Einarsdóttir, J. T., Másdóttir, Þ. og Karlsson, Þ. (2024). An evidence-based vocabulary intervention for multilingual children in Iceland: A cluster randomized-control trial of Orðaheimurinn [handrit í undirbúningi].

Hjördís Hafsteinsdóttir, Jóhanna T. Einarsdóttir og Iris Edda Nowenstein (2022). Íslenskukunnátta tvítyngdra barna: Tengsl staðlaðra málþroskaprófa og málsýna. Netla. https://netla.hi.is/greinar/2022/alm/08.pdf 

Hagstofa Íslands. (2024a). Children in pre-primary institutions having another mother tongue than Icelandic 1998-2022. https://px.hagstofa.is/pxen/pxweb/en/Samfelag/Samfelag
__skolamal__1_leikskolastig__0_lsNemendur/SKO01103.px/table/tableViewLayout2/

Hagstofa Íslands. (2024b). Completion rate and dropout from upper secondary education by background 1995-2022. https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Samfelag/Samfelag__skolamal__3_framhaldsskolastig__1_fsProf/SKO03224.px/table/tableViewLayout2/ 

Hagstofa Íslands. (2024c). Population born abroad by background, sex and country of birth 1996-2023. https://px.hagstofa.is/pxen/pxweb/en/Ibuar/Ibuar__mannfjoldi__3_bakgrunnur
__Uppruni/MAN43004.px/table/tableViewLayout2/

Hagstofa Íslands. (2024d). Population – key figures 1703-2024. https://px.hagstofa.is/pxen/
pxweb/en/Ibuar/Ibuar__mannfjoldi__1_yfirlit__yfirlit_mannfjolda/MAN00000.px/table/tableViewLayout2/

Halldór Á. Elvarsson (2010). Upp í sveit. Mál og Menning.

Hanna Einarsdóttir (2024). The social validity of Orðaheimurinn for supporting multilingual children’s Icelandic vocabulary development: Perspectives from teachers and directors. „This is just a language stimulant on a silver platter. You don’t need anything more, just off you go.“ [óútgefin MS ritgerð]. Háskóli Íslands. https://hdl.handle.net/1946/47053  

Kristjana Friðbjörnsdóttir og Bergrún Íris Sævarsdóttir (2015). Freyja og Fróði í sundi. Forlagið.

Neuman, S. B. (2017). The World of Words: A shared-book reading program to promote vocabulary. https://www.worldofwordswow.com/wp-content/uploads/2019/11/WOW-White-Paper-2017-2.pdf

Neuman, S. B. og Kaefer, T. (2018). Developing low-income children’s vocabulary and content knowledge through a shared book reading program. Contemporary Educational Psychology, 52, 15-24. https://doi.org/10.1016/j.cedpsych.2017.12.001 

Neuman, S. B., Samundra, P. og Danielson, K. (2021). Effectiveness of scaling up a vocabulary intervention for low-income children, pre-K through first grade. The Elementary School Journal, 121(3), 385-409. https://doi.org/10.1086/712492  

Sædís Dúadóttir Landmark (2022). Orðaheimurinn: Málörvun fjöltyngdra leikskólabarna í gegnum leik [óútgefin MS ritgerð]. Háskóli Íslands. http://hdl.handle.net/1946/43377

Sigríður Ólafsdóttir, Freyja Birgisdóttir, Hrafnhildur Ragnarsdóttir og Sigurgrímur Skúlason (2016). Orðaforði og lesskilningur hjá börnum með íslensku sem annað mál: Áhrif aldurs við komuna til Íslands. Netla, 1–25. http://hdl.handle.net/10802/11882 

Sigríður Ólafsdóttir og Hrafnhildur Ragnarsdóttir (2010). Íslenskur orðaforði íslenskra grunnskólanema sem eiga annað móðurmál en íslensku. Netla, 1-10. https://netla.hi.is/serrit/2010/menntakvika2010/alm/023.pdf 

Svava Heiðarsdóttir (2022). Málörvun fjöltyngdra leikskólabarna með kennslustýrðri nálgun [óútgefin MS ritgerð]. Háskóli Íslands. http://hdl.handle.net/1946/43203

Thordardottir, E. (2020). Are background variables good predictors of need for L2 assistance in school? Effects of age, L1, amount, and timing of exposure on Icelandic language and nonword repetition scores. International Journal of Bilingual Education and Bilingualism, 23(4), 400-422. https://doi.org/10.1080/13670050.2017.1358695 

Thordardottir, E. (2021). Adolescent language outcomes in a complex trilingual context: When typical does not mean unproblematic. Journal of Communication Disorders, 89, 1-16. https://doi.org/10.1016/j.jcomdis.2020.106060

Thordardottir, E. T. og Juliusdottir, A. G. (2013). Icelandic as a second language: A longitudinal study of language knowledge and processing by school-age children. International Journal of Bilingual Education and Bilingualism, 16(4), 411–435. https://doi.org/10.1080/13670050.2012.693062

What Works Clearinghouse, Institute of Education Sciences, & U.S. Department of Education. (2023). World of Words. https://ies.ed.gov/ncee/wwc/InterventionReport/731?utm_medium=email&utm_source=newsflash

World of Words. (2024). A research-based shared reading program that integrates rich vocabulary instruction in science-based topics. https://www.worldofwordswow.com/

Þóra Másdóttir, Jóhanna T. Einarsdóttir, Ingibjörg Símonardóttir og Sigurgrímur Skúlason. (2021). Málfærni eldri leikskólabarna (MELB). Staðlað málþroskapróf fyrir börn á aldrinum 4-6 ára. Útgefandi: Háskóli Íslands og Heyrnar- og talmeinastöð Íslands. ISBN: 978-9935-9071-3-4