Höfundur: Gunnhildur Gunnarsdóttir talmeinafræðingur. Meðhöfundur Heiða D. Sigurjónsdóttir, talmeinafræðingur á Barnaspítala Hringsins.

 

Fyrirburar eru viðkvæmur hópur sem mikilvægt er að fylgja eftir. Ýmiss konar áhætta fylgir því að fæðast fyrir tímann og fyrirburar eru meðal annars líklegri til að glíma við heilalömun (CP), sjón- og heyrnarskerðingar, taugaþroskaraskanir og ýmiss konar vitræna, félagslega og námstengda erfiðleika (Pinto o.fl., 2019; Platt, 2014).

Erlendar rannsóknir benda til þess að fyrirburar séu með seinkaðan málþroska í samanburði við fullburða jafnaldra (Barre o.fl., 2011; Capobianco og Cerniglia, 2017; Imafuku o.fl., 2019; Putnick o.fl., 2017; Sutanto o.fl., 2021). Í grein Ingibjargar Georgsdóttur og félaga sem birtist í Læknablaðinu árið 2004 var þroski minnstu fyrirburanna (meðgöngulengd <28v og/eða fæðingarþyngd <1000g) skoðaður við 5 ára aldur. Málþroski var metinn af Ingibjörgu Símonardóttur talmeinafræðingi sem lagði málþroskaprófið TOLD-2P fyrir börnin. Niðurstöður leiddu í ljós að málþroskatala fyrirbura var lægri en hjá samanburðarhópi fullburða jafnaldra en frávikin mældust væg og marktækur munur kom ekki fram á hópunum þegar einstaka undirpróf voru skoðuð. Leiðbeinandi þessa meistaraverkefnis var Heiða D. Sigurjónsdóttir, talmeinafræðingur í fyrirburateymi Barnaspítala Hringsins. Hún hafði lengi gengið með hugmynd í kollinum að meistaraverkefni sem myndi snúast um að rannsaka málþroska íslenskra fyrirbura við tveggja ára leiðréttan aldur. 

Markmið þessarar rannsóknar var að kanna málþroska íslenskra fyrirbura við tveggja ára leiðréttan aldur. Að fengnum leyfum var gögnum safnað úr sjúkraskrám fyrirbura um niðurstöður málþroskaathugana, lengd meðgöngu, alvarleika heilablæðingar og kyn svo eitthvað sé nefnt. Skilyrði þátttöku voru þau að barn hefði fæðst fyrir 28. viku meðgöngu og/eða hefði haft fæðingarþyngd undir 1000 grömmum. Að auki þurfti málþroskaprófið Málfærni ungra barna (MUB) (Þóra Másdóttir o.fl., 2018) að hafa verið lagt fyrir þau við 24 mánaða leiðréttan aldur en á þeim aldri eru fyrirburar kallaðir inn í málþroskamat samkvæmt verklagi fyrirburateymisins. Í lokaúrtakinu voru 43 fyrirburar sem uppfylltu þessi skilyrði. Niðurstöður þeirra úr MUB málþroskaprófunum voru bornar saman við viðmið um hefðbundinn málþroska jafnaldra. Að auki var kannað hvort marktækur munur væri á máltjáningu og málskilningi, hvort tengsl væru milli alvarleika heilablæðingar og alvarleika málþroskavanda og að lokum hvort finna mætti kynjamun á frammistöðu í málþroskaathugunum.

Niðurstöður sýndu að 70% þátttakenda voru innan marka samkvæmt viðmiðum MUB. Frammistaða 11% þátttakenda var afburðargóð. Að lokum voru 19% þátttakenda undir mörkum og töldust því með slakan málþroska. Enginn marktækur munur fannst á frammistöðu þátttakenda á málskilnings- og máltjáningarhluta prófsins. Engin fylgni fannst á milli alvarleika heilablæðingar og lækkaðrar málþroskatölu. Að lokum fannst enginn marktækur munur á frammistöðu stúlkna og drengja.

Hvers vegna koma íslenskir fyrirburar svo vel út þvert á niðurstöður erlendra rannsókna? Hafa ber í huga að þetta úrtak var hugsanlega ekki nægilega lýsandi fyrir þennan hóp fyrirbura þar sem börnin með alvarlegustu fylgikvilla fyrirburafæðinga gátu ýmist ekki tekið þátt í fyrirlögn eða var vísað á aðra stofnun. Gögn þeirra gætu því sagt allt aðra sögu. Einnig var algengt að börn drægju sig í hlé og vildu ekki taka þátt í fyrirlögn eða höfðu ekki úthald eða einbeitingu til að klára. Þær upplýsingar gætu gefið vísbendingu um málþroska fyrirbura í sjálfu sér, en fyrirburar eru líklegri til að glíma við athyglistruflanir og kvíða (Fitzallen o.fl., 2021; Franz o.fl., 2018; Perra o.fl., 2021; Sømhovd o.fl., 2012). Að auki gætu prófanir hafa átt sér stað of snemma, þar sem raunverulegur vandi er oft ekki kominn fram eða er ekki orðinn mjög áberandi við tveggja ára leiðréttan aldur. Góður málþroski fer að vega meira með tímanum, einkum þegar skólaganga hefst, og því breikkar bilið milli þeirra sem hafa góðan og slakan málþroska. Einnig þarf tveggja ára barn einungis fáein stig á MUB til að teljast innan marka fyrir hefðbundinn málþroska. Niðurstaða þessa verkefnis varð því til þess að ákvörðun var tekin um að seinka málþroskaprófunum á íslenskum fyrirburum frá 2 ára leiðréttum aldri til 3 ára aldurs.

 

MS verkefni Gunnhildar Gunnarsdóttur, talmeinafræðings, undir leiðsögn Heiðu D. Sigurjónsdóttur, talmeinafræðings á Barnaspítala Hringsins.

 

Heimildir

Barre, N., Morgan A., Doyle, L. W., Anderson, P. J. (2011). Language abilities in children who were very preterm and/or very low birth weight: A meta analysis. The Journal of Pediatrics, 158(5), 766–775. https://doi.org/10.1016/j.jpeds.2010.10.032 

Capobianco, M. og Cerniglia, L. (2017). Early language development in preterm children without neurological damage: A longitudinal study. F1000Research, 6, 2169.

https://doi.org/10.12688/f1000research.13314.1 

Fitzallen, G. C., Sagar, Y. K., Taylor, H. G. og Bora, S. (2021). Anxiety and depressive disorders in children born preterm: A meta-analysis. Journal of Developmental & Behavioral Pediatrics, 42(2), 154–162. https://doi.org/10.1097/DBP.0000000000000898 

Franz, A. P., Bolat, G. U., Bolat, H., Matijasevich, A., Santos, I. S., Silveira, R. C., Procianoy, R. S., Rohde, L. A. og Moreira-Maia, C. R. (2018). Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder and very preterm/very low birth weight: A meta-analysis. Pediatrics, 141(1), e20171645. https://doi.org/10.1542/peds.2017-1645 

Imafuku, M., Kawai, M., Niwa, F., Shinya, Y. og Myowa, M. (2019). Audiovisual speech perception and language acquisition in preterm infants: A longitudinal study. Early human development, 128, 93–100. https://doi.org/10.1016/j.earlhumdev.2018.11.001 

Ingibjörg Georgsdóttir, Evald Sæmundsen, Þóra Leósdóttir, Ingibjörg Símonardóttir, Snæfríður Þóra Egilson og Atli Dagbjartsson. (2004). Litlir fyrirburar á Íslandi: Niðurstöður þroskamælinga við fimm ára aldur. Læknablaðið, 90, 747-754.

Perra, O., Wass, S., McNulty, A., Sweet, D., Papageorgiou, K. A., Johnston, M., Biello, D., Patterson, A. og Alderice, F. (2021). Very preterm infants engage in an intervention to train their control of attention: Results from the feasibility study of the Attention Control Training (ACT) randomised trial. Pilot and Feasibility studies. 7, 66. https://doi.org/10.1186/s40814-021-00809-z 

Pinto, F., Fernandes, E., Virella, D., Abrantes. A. og Neto, T. M. (2019). Born preterm: A public health issue. Portuguese Journal of Public Health, 37(1), 38–49. https://doi.org/10.1159/000497249

Platt, M. J. (2014). Outcomes in preterm infants. Public health, 128(5), 399–403. https://doi.org/10.1016/j.puhe.2014.03.010

Putnick, D. L., Bornstein, M. H., Eryigit-Madzwamuse, S. og Wolke, D. (2017). Long-term stability of language performance in very preterm, moderate-late preterm, and term children. The Journal of Pediatrics, 181, 74–79. https://doi.org/10.1016/j.jpeds.2016.09.006

Sutanto, A. V., Tamtomo, D. G. og Murti, B. (2021). The effect of premature births on language delay in children: A meta-analysis. Journal of Maternal and Child Health, 6(1), 67–76. https://doi.org/10.26911/thejmch.2021.06.01.07

Sømhovd, M. J., Hansen, B. M., Brok, J., Esbjørn, B. H. og Greisen, G. (2012). Anxiety in adolescents born preterm or with very low birthweight: A meta-analysis of case-control studies. Developmental Medicine & Child Neurology, 54(11), 988–994. https://doi.org/10.1111/j.1469-8749.2012.04407.x

Þóra Másdóttir, Sigurgrímur Skúlason, Hrafnhildur Halldórsdóttir og Friðrik Rúnar Guðmundsson. (2018). MUB – Málfærni ungra barna. Handbók. Heyrnar- og talmeinastöð Íslands.