Heiðursfélagi Félags talmeinafræðinga á Íslandi – Ingibjörg Símonardóttir. Viðtal og umfjöllun

Höfundur: Ingibjörg Rúnarsdóttir, talmeinafræðingur hjá Reykjavíkurborg og á Talsetrinu

Ingibjörg Símonardóttir talmeinafræðingur

Ingibjörgu Símonardóttur þarf vart að kynna fyrir félagsmönnum FTÍ en hún er einn fyrsti starfandi talmeinafræðingur á Íslandi ásamt því að vera einn af stofnmeðlimum FTÍ. Hún hætti störfum árið 2011 og er framlag hennar til stéttarinnar er mikið. Við settumst niður með Ingibjörgu og fórum yfir ævistarfið.

Ingibjörg Símonardóttir er fædd árið 1944 og er uppalin á Siglufirði. Eftir að hafa slitið barnskónum þar lá leiðin til Akureyrar í Menntaskólann á Akureyri þaðan sem hún útskrifaðist árið 1963. Árið 1964 útskrifaðist hún sem kennari frá KÍ. Hún rifjaði upp með okkur fyrstu árin eftir að hún lauk kennaramenntuninni. „Ég hóf störf við Grunnskóla Kópavogs árið 1964, þá nýútskrifuð úr KÍ og starfaði þar í nokkur ár. Þá lá leið mín í kennslu við Fjölbrautaskóla Breiðholts þar sem ég starfaði sem sérkennari í hálft ár. Eftir þetta lá leið mín á erlenda grundu.“ 

Námsárin erlendis

Ingibjörg fór til náms erlendis, bæði til Bandaríkjanna og seinna Svíþjóðar. „Árið 1971 fluttist fjölskyldan til Cleveland, Ohio í Bandaríkjunum. Maðurinn minn, Atli Dagbjartsson barnalæknir, fór í framhaldsnám í nýburalækningum þar úti. Eitthvað varð ég nú að gera þarna úti svo ég sótti um styrk til Fræðsluskrifstofu Kópavogs í kennslu fyrir bráðger börn, eða „super gifted“ börn eins og þau nefndust gjarnan þá. Þá var mér tjáð að þegar væri einn íslenskur kennari á styrk í slíku námi og viðbót væri því óþörf. Ég komst seinna að raun um að umræddur kennari væri Ragna Freyja Karlsdóttir, ágætis sérkennari og frumkvöðull á sínu sviði. Hún var í námi til sérkennslu fyrir ADHD börn. Eftir að hafa fengið neitun um áðurnefndan styrk sá ég auglýstan styrk til náms í talþjálfun barna með þroskahömlun. Ég sótti um styrkinn og fékk. Fjölskyldan fór út vorið 1971, Atli og ég ásamt hvítvoðungi og fjögurra ára gamalli dóttur okkar. Börnin fóru í leikskóla og foreldrarnir í framhaldsnám hvort á sínu sviði. Ég var eitt misseri í Cuyahoga Community College og tvö misseri í Cleveland State University þar sem ég sótti kúrsa í talmeinafræði og sérkennslu ásamt verklegri þjálfun hjá stofnun sem hét Montgomery Reading Center for Reading Disabled Children. Eftir dvölina í Ohio fluttist fjölskyldan til Washington D.C. þar sem við vorum búsett í tvö ár. Þar tók ég námskeið í heyrnar- og talmeinafræði á öðru og þriðja misseri. Þá fluttum við heim til Íslands og stoppuðum í fjögur ár. Var þá komið að því að við héldum aftur út en í það skiptið til Svíþjóðar til Gautaborgar. Í Gautaborg stundaði ég nám í talmeinafræði í þrjú misseri. Anna Sigríður Pétursdóttir var með mér í náminu og var lokaverkefni okkar í náminu framburðarpróf sem við þróuðum fyrir 5-6 ára gömul börn og fengum þar styrk frá íslenska menntamálaráðuneytinu. Á þessum tíma var ekki til staðlað framburðarpróf fyrir íslenskt mál. Þegar við vorum komnar af stað með framburðarprófið voru Sigríður Magnúsdóttir og Höskuldur Þráinsson komin af stað að vinna að sínu prófi.“

Ingibjörg á góðri stund

   Aðspurð að því hvort það hafi þá ekki alltaf verið ætlunin að verða talmeinafræðingur segir hún svo ekki hafa verið. „Í rauninni ekki. Í rauninni sá ég fyrir mér að fara í nám þar sem ég gæti lært að sinna bráðskörpum börnum. Ég hafði nefnilega þá starfað í skólakerfinu um skeið og mér fannst ekkert vera gert fyrir þau börn sem voru á undan sínum jafningjum og leiddist í skóla. En eins og ég sagði þá fékk ég ekki styrk fyrir slíku námi og því fór sem fór og sé ég ekkert eftir því.“

   Eftir dvölina í Svíþjóð flutti Ingibjörg heim til Íslands ásamt fjölskyldunni þar sem hún starfaði það sem eftir var starfsævinnar. „Við heimkomu fór ég að vinna hjá Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins en þá var sú stofnun nýorðin að veruleika. Var ég fyrsti starfandi talmeinafræðingurinn þar. Á þeim tíma lauk ég einnig BA-prófi í almennum málvísindum frá HÍ. Eftir þó nokkur ár hjá Greiningarstöðinni færði ég mig um set og þá lá leið mín í Garðabæinn. Ég sá auglýsta stöðu hjá skólaskrifstofu sveitarfélagsins. Þá voru töluvert færri leik- og grunnskólar í sveitarfélaginu en nú. Ég lagði áherslu á að fara í alla skólana einu sinni í viku eða því sem næst. Ég hef nefnilega trú á því að í starfi sem okkar sé mjög mikilvægt að vera á staðnum, sem sagt að vera sýnilegur á vettvangi.“ Innt nánar út í þetta málefni segir Ingibjörg sig ávallt hafa talið samstarf talmeinafræðinga við sveitarfélögin mikilvægt og að þeir væru í góðu samstarfi við skólana. Hefur hún verið talsmaður þess að fyrirbyggjandi aðgerðir, eða snemmtæk íhlutun, sé höfð að leiðarljósi þar sem hún getur borgað sig margfalt. Ekki aðeins geti það sparað mikla fjármuni að grípa snemma inn í vanda barns, áður en hann vindur upp á sig, heldur hafi það mikil áhrif á skólagöngu og vellíðan barnsins. 

  Einnig ber að nefna að Ingibjörg starfaði í þrjú ár sem forstöðumaður námsleiðar sem þá bar nafnið Námsflokkar Kópavogs. „Á forstöðumannsárunum lagði ég til nafnabreytingu, að heitinu yrði breytt í Kvöldskóla Kópavogs, sem úr varð. Á þessum árum lauk ég einnig BA prófi í mannkynssögu frá HÍ.“

Þýðingar, rannsóknir og prófgerð

Ingibjörg hefur unnið ötullega að þýðingum, rannsóknum og gerð prófa á sviði talmeinafræðinnar. Hefur þetta verið mikill ávinningur fyrir stéttina. „Þegar ég starfaði á greiningarstöðinni hafði Sigríður Magnúsdóttir, talmeinafræðingur, samband og benti mér og kollega okkar, Sigríði Pétursdóttur, á TOLD málþroskaprófin. Í einhverju bjartsýniskasti tókum við þá ákvörðun að þýða og staðla TOLD og sóttum við um styrk fyrir þessu verkefni, sem við fengum. Þetta var alveg gífurleg vinna sem tók mörg ár enda var þessu sinnt meðfram öðrum störfum.“

   Ingibjörg þýddi og staðfærði tvö TOLD próf en þetta eru þýðingar á bandarískum málþroskaprófum fyrir 4-8;11 ára börn annars vegar (TOLD2-P) og 8;6-12;11 hins vegar (TOLD-2I). Þýðingarnar hafa reynst mikilvæg verkfæri fyrir talmeinafræðinga sem starfa á Íslandi. TOLD-2P þýddi hún og staðfærði ásamt Einari Guðmundssyni, Sigurgrími Skúlasyni og Sigríði Pétursdóttur og kom þýðingin út árið 1995 en verkið hófst árið 1988. Ári síðar kom út þýðing á málþroskaprófinu TOLD-2I sem Ingibjörg sá um að þýða og staðfæra ásamt Einari Guðmundssyni og Sigríði Pétursdóttur. 

  Ingibjörg hefur einnig tekið að sér að hanna séríslensk próf. Ber þar fyrst að nefna HLJÓM-2 sem Ingibjörg þróaði ásamt Amalíu Björnsdóttur og Jóhönnu Einarsdóttur. Er það skimunarpróf sem hannað er til að meta hljóðkerfisvitund barna á elsta ári í leikskóla. Þetta próf kannast flestir talmeinafræðingar við og ekki síður kennarar, sér í lagi þeir sem starfa með elstu börnum leikskólans. Rannsókn við þá vinnu sem HLJÓM-2 byggir á hófst árið 1996. Upphaflega var útbúið próf með heitinu HLJÓM. Þetta próf reyndist ágætlega en þótti fulllangt og var ekki gefið út. Var ákveðið að stytta prófið þannig að það myndi henta til notkunar í leikskólum og fékk seinni útgáfan þetta heiti. 

  Ingibjörg er einnig einn höfunda EFI málþroskaskimunarinnar, en EFI er hannað til að skima málþroska barna á fjórða aldursári. EFI stendur fyrir eiginnöfn höfunda: Elmar Þórðarson, Friðrik Rúnar Guðmundsson og Ingibjörgu Símonardóttur. EFI var notað í 3 og ½ árs skoðunum á heilsugæslustöðvunum og því fyrst og fremst notað af hjúkrunarfræðingum þar til þeirri skimun var hætt. Sömu höfundar standa að baki EFI-2 málþroskaskimuninni og liggur sama hugmyndafræði að baki en vægi nokkurra atriða var breytt á því skimunartæki. EFI-2 er ætlað til notkunar í leikskóla fyrir leikskólakennara og annað sérmenntað starfsfólk og er enn notað töluvert.

Að lokum má nefna að Ingibjörg er einn höfunda málþroskaprófsins Málþroski eldri leikskólabarna (MELB) sem kom út árið 2021. Prófið er samið og staðlað hérlendis og ætlað talmeinafræðingum. Prófið er er ítarlegt og kannar mörg svið málþroskans og er mikilvægt mælitæki til að mæla málþroska íslenskra leikskólabarna.

Gott ævistarf

Spurð út í það hvort eitthvað standi upp úr á ferlinum segir Ingibjörg það vera þýðinguna á TOLD prófunum. Segir hún gífurlega vinnu hafa farið í það verkefni og þótt prófið hafi sína vankanta hafi það nýst til að gefa miklar upplýsingar um málþroska barnanna. 

   Hún lítur sátt yfir farinn veg og segir árin hjá Garðabæ og Greiningarstöðinni hafa verið ánægjuleg. „Mér fannst árin hjá Garðabæ afar góð, þar hafði ég virkilega trú á því að ég væri að gera gagn enda starfaði ég þar, þar til ég fór á eftirlaun. Árin okkar í Kjarvalshúsi, þar sem Greiningarstöðin var til að byrja með, voru líka mjög góð. Þar starfaði ég í teymi og mér þótti teymisvinnan virkilega gefandi. Við hættum bæði störfum 67 ára, maðurinn minn og ég. Þá var nú planið að gera lítið annað en að njóta lífsins, sem hefur gengið ágætlega, en ég hélt nú samt eitthvað áfram að vinna, þá sjálfstætt starfandi við rannsóknir. Ég tók til að mynda þátt í að útbúa málþroskapróf fyrir eldri leikskólabörn eftir að ég fór á eftirlaun“ segir Ingibjörg og á þá við áðurnefnt MELB málþroskapróf. 

Ingibjörg ásamt eiginmanni sínum, Atla Dagbjartssyni

  Ævistarf Ingibjargar á sviði talmeinafræðinnar er langt og markvert. Hennar helstu hugðarefni í starfinu hafa verið að finna leiðir til að efla börn sem glíma við örðugleika í tali og máli. Hún skilur eftir sig próf, þýðingar og rannsóknir sem nýtast stéttinni og öðrum fagaðilum umtalsvert.